Kunst: Ieder het zijne

Gisteren was kunstenaar Job Smeets van Studio Job voor de tweede keer in twee dagen te gast bij De Wereld Draait Door, de eerste keer vanwege een expositie in het Groninger Museum.
De tweede keer omdat de discussie over de kunst van Studio Job na het eerste gesprek voortduurde tot ver na de opnames. In alle eerlijkheid: ik kende Studio Job niet. Dat zegt waarschijnlijk meer over mij dan over Studio Job, want in de kunstwereld geniet het duo (Studio Job is Job Smeets en Nynke Tynagel) inmiddels wereldfaam, zeker sinds het door Time Magazine is uitgeroepen tot een van meest invloedrijke designerduo's ter wereld.

De discussie van afgelopen maandag ging voornamelijk over de kunst die geïnspireerd was op iconen uit de Tweede Wereldoorlog en daardoor de nodige controverse opriep: een tafelkleed met daarop een afbeelding van concentratiekamp Auschwitz en een een hekwerk dat ontleend was aan de hekken rond concentratiekamp Buchenwald. Gisteren werd die discussie voortgezet met NRC kunstcritica Tracy Metz, die was uitgenodigd nadat ze via Twitter kritiek uitte op deze kunst van Job Smeets.

Dat de Tweede Wereldoorlog een voedingsbodem is voor kunst ligt wat mij betreft voor de hand. Een dergelijke ingrijpende gebeurtenis in de maatschappij en het leven van mensen laat generaties lang haar sporen na. Daar mag, nee, daar móet commentaar op zijn die de geschiedenis een context meegeeft, ook voor generaties ver na die van ons.

Een kunstenaar die dit thema onder handen neemt, moet zich bewust zijn van de gevoeligheden die er nog altijd zijn op dit vlak. Ik kan me niet voorstellen dat Job Smeets dit niet heeft meegenomen in zijn overwegingen. En als je dan dit thema kiest, wat doe je er dan vervolgens mee? Wat is je commentaar of wat wil je oproepen? Een tafelkleed met Auschwitz motief, wat zegt dat? Ik kan het niet bedenken en misschien is dat ook wel helemaal niet de bedoeling, maar "is" het gewoon. In de discussie kwam op geen enkel moment naar voren wat de achterliggende gedachte of het concept was. Dat had voor mij het verschil kunnen maken. De discussie voert bijna verder dan de stukken van Studio Job. Hij gaat over de functie van kunst.

Ik ergerde me aan het verweer van Job Smeets, dat het de taak van de kunstenaar was te provoceren of forceren, op zoek te gaan naar de grenzen van het veld. Het is duidelijk dat hij in die missie geslaagd is. Maar kunst zonder gelaagdheid, zonder zeggingskracht, hoe subjectief ook, riekt naar pure PR. Job Smeets kan in kunstkringen misschien niet veel fout doen, maar het ongeoefende oog van de niet-insider zag de afgelopen twee dagen een artiest die zijn act goed op orde heeft, maar als verschil makend kunstenaar zwaar door het ijs zakte.

Oproep boek

Eind september 2012 komt mijn tweede boek uit. Het wordt een ironische kijk op het fenomeen "gebroken hart", want iedereen die het gevoel kent, weet dat het uiteindelijk overgaat. Het boek zal bestaan uit veel verschillende elementen, die ik liever nog even voor mezelf houd, maar er is één belangrijk onderdeel dat ik hier graag voor het eerst publiekelijk deel.

Toen ik "Rouwkost" schreef, interviewde ik Maria, die iets vertelde over een nagelschaartje dat ze van haar overleden vader had gekregen en dat voor haar om die reden veel meer vertegenwoordigde dan het pure object an sich. Het gegeven dat een voorwerp een emotionele lading krijgt en iets groters vertegenwoordigt dan het eigenlijk is, inspireerde me een onderdeel in het boek op te nemen dat gaat over voorwerpen die verbonden zijn met een verbroken relatie. Ik zou graag in contact willen komen met mensen die zo'n voorwerp hebben en bereid zijn hun verhaal met mij te delen. Het zou in het boek verschijnen op (ongeveer) de volgende manier:

    

Wees je ervan bewust dat het een boek met een knipoog wordt en niet de pretentie heeft van therapeutische waarde te zijn. Zit je nog middenin een "rouwproces" over dit onderwerp, dan kun je je wellicht niet helemaal vinden in de luchtige toon van de rest van het boek. Wil je een afspraak met me maken, dan kom ik graag bij je langs. Uiteraard mag je anoniem blijven als je dat prettiger vindt.
Je kunt me mailen via lizzz@lizzz.com.

Achterlicht

Mijn vader had vijf broers en twee zussen, die allemaal wel iets van hem hebben, zijn ogen, haar, handen of zijn houding. Nu hij er niet meer is kom ik soms een van zijn broers tegen in het dorp waar we woonden. Als hij me aankijkt stromen zijn ogen vol. Hij denkt dat ik het niet zie. Het liefst zou ik hem omhelzen. Omdat hij er nog wel is. Bij het afscheid stompen we elkaar onhandig op de bovenarm. Dat is al heel wat. Ik kijk hem altijd na. Zoals hij wegloopt met het lijf van mijn vader.

Hardlopen in het donker vind ik prettig anoniem. Vanavond fietste ineens mijn vader voorbij. Bij iedere pedaalslag die hem verder van mij afvoerde hield ik meer van hem. Ik keek hem na tot het rode achterlicht in het niets verdween. Mijn vader had vijf broers en twee zussen. Ze fietsen graag. Soms in het donker.

Back to the Future

Ik keek naar het journaal en zag beelden van de deeltjesversneller in Genève. Het zijn altijd dezelfde archiefbeelden, met wetenschappers en journalisten die met ingehouden opwinding en rode helmpjes op foto's maken van een reusachtige caviatunnel. Als je ernaar kijkt begrijp je direct dat de deeltjesversneller wel van enorm belang moet zijn voor de mensheid. Waarom weet je niet, maar je kijkt er met gepaste trots naar en knikt instemmend met je hoofd. "Dat mensenhanden zoiets kunnen maken." 

Vanochtend werd het werk met de deeltjesversneller voor mij enigszins behapbaar, toen de journaallezeres op neutrale toon bij de beelden van de caviatunnel zei: "Als de neutrino echt sneller dan 't licht gaat, is in theorie reizen in de tijd mogelijk." Dat is althans de conclusie van de mededeling dat de wetenschappers in Genève neutrino sneller hebben laten reizen dan het licht met de imposante deeltjesversneller. 

De wetenschappers bij CERN kunnen het niet geloven en hebben andere wetenschappers om hulp gevraagd. Volgens de relativiteitstheorie van Albert Einstein is dit namelijk onmogelijk. Niets is sneller dan het licht. Maar als hij ongelijk heeft kunnen we hem dat binnenkort zelf vertellen. Komt dat even mooi uit, deze ontdekking, net op het moment dat Nike "Back to the Future" sneakers op de markt heeft gebracht.

Het journaalbericht echoot na in mijn fantasie. De mogelijkheden zijn eindeloos. Interessant dat ik direct terugreis in de tijd. Om even bij te praten met mijn overleden vader bijvoorbeeld. Of een dagje naar de middelbare school te gaan om te spijbelen in het buurtcafé waar J.J. Cales Naturally grijs werd gedraaid. Of op woensdagmiddag van mijn zakgeld de nieuwste single van Middle of the Road te halen met vriendinnetje C. Kortom: weer even de zorgeloosheid van mijn kindertijd te voelen. 

Ik denk niet vooruit, ik denk terug. Dat is bepaald geen wetenschappelijke benadering van deze materie. Natuurlijk zou ik eigenlijk moeten denken aan de mogelijkheden voor de wetenschap. Dat we de ontdekking van medicijnen tegen levensbedreigende ziekten eerder zouden kunnen laten plaatsvinden. Dat we weten wat er gebeurt met de wereld als we blijven voortrazen zoals we nu doen. Maar eigenlijk wil ik het niet weten. De gedachte dat het allemaal vast staat verderop in de tijdlijn vind ik beangstigend. Laat mij nog maar een keer knikkeren, argeloos tevreden.

Britt

Nederland houdt van "gewoon". Hoe gewoner je doet, des te meer je wordt omarmd. In dit land ben je pas echt een ster als je AHOY meerdere malen weet te vullen, maar toch nog gewoon Chinees bij Shirley haalt, helemaal uit Argentinië bent gekomen om een vale prins te trouwen en toch gewoon in het weekend met de kinderen op de fiets zit of ver buiten de landsgrenzen gevraagd wordt om een liedje te komen zingen en toch gewoon in benepen Volendam blijft wonen.

In het echt ben je helemaal niet zo gewoon meer, want je kunt ondertussen meerdere Chinese restaurants kopen als je zou willen, in een weekend heen en weer vliegen naar Argentinië met een koninklijk privé-jet en je zou met speels gemak FC Volendam persoonlijk kunnen redden van een eventueel dreigend faillissement.

In Nederland word je pas echt een ster als je groots in bescheidenheid bent of zeer goed kunt doen alsof. Het contrast is des te mooier wanneer je toevallig ook nog iets heel goed kunt.

En nu hebben we Britt. Britt is het toppunt van gewoon. En Britt kan eigenlijk niet zoveel. Maar ja, ze is zo authentiek. En dat dat blijkbaar zo aanspreekt geeft op zich al te denken. Maar het is gênant te aanschouwen hoe ze zich voor het kijk-mij-toch-eens-leuk-zijn-met-gewone-Britt-karretje van Matthijs van Nieuwkerk laat spannen. Waarom nodigt hij Britt uit? Waar kijken we naar? De Wereld Draait Door die haar snobistische inborst wil verdoezelen door de spotlights op "gewone gasten" te richten? Een vleugje SBS6? Een freakshow anno 2011? In ieder geval naar een ongemakkelijke vertoning. Praten met Britt over het verschijnsel Britt. Lachen om Britt, nee, mét Britt, maar wel óm Britt.

Hoe dan ook: één ding kan Britt wel stukken beter dan Matthijs. Ze kan vooral heel goed zichzelf zijn. Daar zou Matthijs nog wat van kunnen leren.

Terug

Deze zomervakantie had ik flink wat van me af te schudden. De afgelopen maanden eisten zowel privé als zakelijk de nodige tol. Ik was bekaf.
Op zoek naar een vakantiebestemming om flink op adem te komen, kwam ik Le Montet tegen, een kleinschalige vakantiehoeve in Frankrijk, gerund door Ruud & Jolanda de Knecht.

Chambre Le Grenier bleek de perfecte plek om het verstand even op nul te zetten en de buitenwereld even te laten voor wat-ie was: vooral heel ver weg. De enorme gastvrijheid van Ruud en Jolanda en de prettige losse sfeer waarin je je vrij voelt te doen en laten wat je wilt zijn een verademing. Geen verplichtingen, maar de rust en ruimte waar vakantie voor bedoeld is. Tijdens het wandelen genieten van het indrukwekkende glooiende landschap dat Frankrijk kenmerkt en je onderweg laten verrassen door herten, een bever, talloze vogels (groene specht, boomkruiper, boomklever, reiger, buizerd) en zelfs een pasgeboren kalf, daar kun je alleen maar heel blij van worden.

Vakanties gaan altijd sneller voorbij dan je wilt, dat is een gegeven. Zodra je de hoek van je eigen straat inrijdt met de auto is het hier en nu van de vakantie alweer ver verleden tijd. Maar als ik mijn ogen dicht doe is het er weer; Le Montet, een absolute aanrader.

De Laatste Tweet

"Aangeknmen in K3. martine ver na zonsondergang en met achterlating rugzak. op grote hoogte doen mensen hele gekke dingen"

Vandaag werd bekend dat Ronald Naar overleed tijdens de afdaling van de Cho Oyu. Gestorven in het harnas. Op mijn Twitter tijdlijn kwam ik retweets van zijn laatste tweet tegen. Schrijnend. Het deed me denken aan de tweets van Pieter Jan Hanse die anderhave week geleden zonder het te beseffen over zijn hersenbloeding twitterde en in de week daarop overleed aan de gevolgen daarvan. Het door medetwitteraar Emma prachtig geschreven In Memoriam laat zien dat Twitter is als het leven zelf: het geeft en neemt.

Ik heb er meer voorbij zien komen: tweets van mensen die niet beseften dat hun achteloos ingetikte bericht hun laatste levensteken zou zijn voor hun onbekende bekende twitterfamilie. Bevroren momenten, zo alledaags dat ze het predicaat "laatste woorden" onwaardig zijn. Zelfs wanneer de schrijver ervan een strijd tegen de dood voerde, zoals Aisha Hunkar of een worsteling met het leven, zoals Antonie Kamerling. Geen gedragen woorden, geen mooie laatste quote die de twitteraar ons op de valreep als levensles meegeeft, maar 140 kostbare, nietszeggende karakters. De dood komt immers altijd onaangekondigd.

Refreshen tegen wil en dank, in de hoop dat de twitterstroom z'n weg vervolgt en het gedane ongedaan maakt, werkt niet. Een twitterstroom stokt. De laatste tweet: stille getuigenis van een leven dat in de kiem werd gesmoord.